Batay Ouvriye Banner

LAVYOLANS LAGE 2 GIDON NAN ETABLISMAN FRÈ ZEFI YO AP DIRIJE!

Lepwen sou sitiyasyon Sendika nan Gwasimal - Kwentwo ak Deglewo

Jen 2001


Rapò sa a voye onivo nasyonal e entènasyonal pou mete tout enstans legal e pwogresis nan lemonn antye okouran ki jan mesye Zefi yo vin ap voye pye nètalkole yon mannyè deplizanpli ilegal, an gwo ponyèt e menm an zenglendo, poutèt egzijans jis e legal Sendika yo ap reklame yo, bagay ki ba yo anpil pwoblèm ansanm ak yon tèt fè mal definitif paske egzijans sila a yo ap akile yo deplizanpli nan pwòp ilegalite pa yo yo pa janm ka depase.

Jounen jodi, n ap fè tout ouvriye, ouvriyèz ansanm ak tout mas Pèp la an jeneral twouve l pou konesans jenera l yo epitou pou yo ka konprann trè klè a ki nivo kapitalis sila a yo vle mennen sitiyasyon mas popilè yo nan peyi a.


Nan semenn ki soti 20 pou rive 26 jen 2001, jounal « Haïti en Marche » la repwodyi yon dosye òganizasyon nou a te prepare ki konsène sitiyasyon dramatik travayè yo ap viv nan plantasyon Gwasimal S. A., sila ki prepare zorany si ki pou sèvi nan fabrikasyon likè yo rele “Cointreau” a.

Dosye sa a annik fin sòti, sitiyasyon an mangonmen pi rèd. Sou yon bò, nan GWASIMAL menm, nan jedi ki te 14 jen ki sot pase a, jij de pè zòn la, Jisten Monewo, arete ilegalman Aniogèl Bell, manm Komite Egzekitif Sendika Travayè Agrikòl zòn la. Jij sila a pa t gen pyès manda nan men l, annik se yon kontwolè plantasyon Gwasimal la yo bay pou Jan Mari Senflè ki t ap akonpaye l e lonje dwèt sou manm Komite a yo. Non sèlman manm Komite Sendika a pase prèske yon semenn nan prizon poutèt senpman li sendike, men, nan vandredi demen an, 15 jen, menm ekip makout sila a arete 3 lòt manm Komite a ankò. Toujou sou menm fòm makout la, lò yo ale ankò pou arete rès manm la yo, yo pa twouve yo, yo fwape manman a yo ! Ki fè rès manm la yo sètoblije mawon e yon dènye, se poutèt li se fanm yo pa arete y tou.

Gras a dilijans kabinè avoka Sendika Batay Ouvriye yo, GAJ, yo transfere afè a nan tribinal Granrivyè a, jedi 21 jen. Jan sa te kapab prevwa, yo sètoblije lage nèg yo, non sèlman poutèt pa t gen pyès prèv, men ankò paske jij de pè a pa t menm gen manda ! A tout sa, lapolis egzije pou li touche 500 goud pou li egzekite lòd lajistis la !

Lakòz tout eskonbrit sa a, se yon konplo sal direktè etablisman sila a, Nons Zefi, ansanm ak kontwolè l la, vle mete anwo ouvriye yo dekwa pou direksyon etablisman a pa peye travayè yo sa li dwe yo e pou li kapab kase yon kontra li genyen ak piplis pase 400 fanmi yo te pwomèt lalin lò yo te achte tè a yo nan men yo. Tout pwomès ki te fè pati kontra a pa t janm respekte, ni tout sa direksyon an dwe travayè zorany yo selon lalwa pa janm respekte nonplis. Lò yon Sendika fòme pou revandike tout dwa sila a yo atò, Nons Zefi tonbe voye pye, jouk li rive vin fè yo arete nèg yo ilegalman e san manda !

Ki jan yo te fè pou rive la? Ki pretèks yo pran pou chache jistifye zak gwo ponyèt yo a ? Eben, depi yon pakèt tan, travayè yo toujou travay tè zorany la pandan se pa sezon zorany la. Se te kontra a sa, depi lavant tè a. Piti piti, watchmann yo vin ap egzije yo peye yo dimwatye sou tè a. Pi rèd ato, lò Sendika a vin fòme, mesye sila a yo deklare moun sendike pap ka travay tè a ankò. Bagay ki pou voye tout 400 fanmi sa a yo mouri, paske yo pa gen lòt tè pou yo kiltive ankò. Kidonk, devan lanmò, devan tè a ki te konn rele yo chè mèt chè metrès, devan kontra ki te pase konsa, devan koutim - ki se lalwa -, yo mete tout watchmann deyò, fèmen kay a yo e monte sou tè a yo, tankou sa te toujou fèt. Se lè a direksyon a wè pou li voye kontwolè a louvè youn nan kay watchmann yo te fèmen a, vòlò sa ki te ladann epi akize manm Komite Sendika a kareman ! Men, kòm yo pa t gen pyès prèv e kòm tout moun nan zòn la konnen se pwòp yo menm ki te maniganse pwòp vòl a yo, konplo a pa pase. Men, jouk jounen jodi, direksyon a poko janm vle rekonèt Sendika a, atout li gen atestasyon legal leta ba li, e Nons Zefi, jouk jounen jodi, derefize peye ouvriye yo tout dwa legal a yo (bonis, konje, konje maladi, elatriye…). Ki fè sitiyasyon an toujou rete bloke e travayè yo poko janm ka jwi dwa a yo.

*

Nan DEGLEWO menm, yon lòt pwopriyete Nons Zefi, travayè yo travay kakawo la, ansanm ake lòt travay tou tankou sakle tè a elatriye… La a tou, pwopriyetè yo pa janm fè travayè yo twouve sa lalwa egzije yo pou yo ba yo. Lò travayè yo mete yon Sendika dekwa pou yo ka revandike dwa yo yo dwe yo, Nons Zefi voye deklare yo tout moun revoke. Lò travayè yo kanpe pou pwoteste, kontwolè chan an yo bay pou Smit Mondezi, vini ak yon ekip travayè lòt kote. Li, li, li debake ake koulin, ake revolvè. Lè batay mete pye, lapolis ki te vin debake nan zòn la, pa arete Smit ki te gen zam la, yo pito arête travayè ki t ap revandike dwa a yo! Men, nan menm jou a, yo lage l.

Men menas revokasyon ilegal la po t ko janm efase. Kidonk, nan mèkredi 27 jen a, travayè yo desann nan biwo ri 8 yo, kote frè Zefi yo dirije tout operasyon yo. Yo t al mande yon chita pale pou klarifye sitiyasyon a. La a, pandan Nons Zefi ap resevwa youn nan yo, li fè lòt yo rete deyò. An menm tan tou, li fè rele menm Smit la toujou nan telefòn. Lè a, sila a debake ak yon ekip atoufè l al pran kote li konnen, vin gaye kou anwo travayè yo sanzatann. Ankò yon fwa, Smit la te gen zam a li nan men y, byen klè, nan lari a.

*

Menm jan an toujou, nan pwòp etablisman NOVELA a yo, yon ekip sousou direksyon an voye an misyon kont Sendika a, atake youn nan manm Komite a, frape li, chire rad a li. Bagay yo konstate nan Afè Sosyal Nò, kote Komite a t al depose plent li.

*

Jan tout moun kapab wè, sitiyasyon an monte yon degre ki wo anpil, kote, jounen jodi, boujwa a yo santi yo alèz pou mete kou anwo travayè ; kowonp jij de pè, fè yo al arete nèg san manda, san prèv ; voye nèg ake zam kareman, ouvètman, al frape travayè ! Gen lè se gè sivil y ap deklare nan peyi a ! An plizyè fwa nou avèti Afè Sosyal sitiyasyon an ap vin deplizanpli frajil ! Malgre sa, anyen pa janm fèt ! Jouk ki lè travayè ap gen pou sibi zak zenglendo sa a yo ? Jouk ki lè boujwa ap rete san leta pa vle manyen yo nan yon peyi ?

Batay Ouvriye, 30 jen 2001

NOS DOSSIERS: